Σιδηρόδρομοι Πειραιώς - Αθηνών - Πελοποννήσου
(ΣΠΑΠ)
Το κείμενο αυτό είναι ένα σύντομο ιστορικό των θρυλικών «ΣΠΑΠ».
Το εν λόγω δίκτυο όπως λέει και το όνομα του συνδέει των Πειραιά και την Αθήνα
με την Πελοπόννησο.
Ξεκίνησε να κατασκευάζεται επί πρωθυπουργίας του Χαρίλαου Τρικούπη. Η πρώτη
σύμβαση υπογράφηκε στις 19 Απριλίου 1882 και αφορούσε την κατασκευή και εκμετάλλευση
των σιδηροδρομικών γραμμών Πειραιώς - Ελευσίνας - Κορίνθου - Πατρών, Κορίνθου
- Άργους - Ναυπλίου και Άργους - Μύλων, οι οποίες θα είχαν εύρος γραμμής 1
μέτρο. Στις 8 Νοεμβρίου 1882 ξεκινά επισήμως η κατασκευή με την θεμελίωση
του τερματικού σταθμού του Πειραιά.
Την 1η Δεκεμβρίου 1882 γίνεται η ίδρυση της ανώνυμης μετοχικής εταιρίας Σιδηροδρόμων
Πειραιώς - Αθηνών - Πελοποννήσου. Στις 30 Ιουνίου 1884 παραδίδεται στην κυκλοφορία
με εξαιρετική επισημότητα, το πρώτο τμήμα που είναι το Πειραιάς - Ελευσίνα.
Μέχρι της 10 Δεκεμβρίου 1887 παραδίδονται σταδιακά και τα υπόλοιπα τμήματα
τα οποία θα δώσουν ένα αρχικό μήκος δικτύου 204 χλμ. και μια πολλή βασική
σύνδεση, της πρωτεύουσας με το λιμάνι των Πατρών. Το λιμάνι των Πατρών είχε
θαλάσσια σύνδεση με το Μπρίντιζι, την Τεργέστη και την Μασσαλία, επομένως
μπορούμε να κατανοήσουμε την σημασία του έργου για εκείνη την εποχή.
Το Μάιο του 1887 υπογράφεται η σύμβαση για την κατασκευή της γραμμής Πατρών
- Πύργου μήκους 99 χλμ. Τελικά, μετά από αρκετά προβλήματα με τις ανάδοχες
εταιρίες, στις 29 Μαρτίου 1890 ολοκληρώνεται, ενώ τον Αύγουστο του 1891 εγκαινιάζονται
οι τοπικοί κλάδοι Καβάσιλα - Κυλλήνη και Πύργος - Ολυμπία και τον Ιούνιο του
1892 εγκαινιάζεται η τοπική διακλάδωση Βαρθολομιού - Λουτρών Κυλλήνης.
Πέντε χρόνια νωρίτερα τον Απρίλιο του 1887 γίνεται εισήγηση στην Βουλή από
τον Χαρίλαο Τρικούπη για την Δημοσία Δαπάνη κατασκευή της γραμμής Μύλων -
Τριπόλεως - Καλαμών. Το Δεκέμβριο του 1887 γίνεται η ψήφιση του σχετικού νόμου
και τον Απρίλιο του 1888 υπογράφεται η σύμβαση για την κατασκευή με ανάδοχο
την Βελγική Διεθνή Εταιρία Οικοδομών και Εργολαβιών Δημοσίων Έργων.
Τον Ιούνιο του 1889 ιδρύεται η Εταιρία Μεσημβρινών Σιδηροδρόμων Ελλάδος (ΕΜΣΕ)
που είναι και πιο γνωστή με το όνομα Σιδηρόδρομοι Μύλων - Καλαμών (ΣΜΚ) στην
οποία παραχωρείται το δικαίωμα εκμετάλλευσης και περαιτέρω κατασκευής της
γραμμής Μύλων - Καλαμάτας.
Επίσης το 1889 με νόμο κυρώνεται η σύμβαση μεταξύ Ελληνικού Δημοσίου και των
«ΣΠΑΠ» για την κατασκευή της γραμμής του Οδοντωτού Σιδηροδρόμου Διακοφτού
- Καλαβρύτων (ΔΚ), εύρους 0,75 μ. και μήκους 22.350 μ. Το έργο ολοκληρώνεται
τελικά 5 χρόνια αργότερα στις 10 Μαρτίου του 1896 αντί μετά από 10 μήνες που
είχε αρχικά συμφωνηθεί, με κόστος να ξεπερνά το τριπλάσιο της αρχικής πρόβλεψης.
Στο μεταξύ τον Φεβρουάριο του 1892 παραδίδονται τα τμήματα Μύλων - Τρίπολης,
Καλαμάτας - Διαβολιτσίου και ο τοπικός κλάδος Ασπροχώματος - Μεσσήνης. Τον
Νοέμβριο του 1899 με την παράδοση του τμήματος Τρίπολης - Διαβολιτσίου και
του τοπικού κλάδου Λεύκτρου - Μεγαλόπολης ολοκληρώνεται η γραμμή Μύλων - Καλαμάτας
μετά από πολλά προβλήματα τα οποία στο μεταξύ οδήγησαν στην ενσωμάτωση των
«ΣΜΚ» στους «ΣΠΑΠ».
Το Σεπτέμβριο του 1902 ολοκληρώνεται και η γραμμή Πύργου - Κυπαρισσίας - Ζευγολατιού
με αποτέλεσμα να ολοκληρωθεί το Σιδηροδρομικό Δίκτυο της Πελοποννήσου.
Τέλος το 1904 με την κατασκευή του σταθμού «Καλαμάτα Λιμήν» και της γραμμολογίας
στην αποβάθρα του λιμανιού της Καλαμάτας ολοκληρώνεται η χερσαία σύνδεση της
Αθήνας και σημαντικού μέρους της ορεινής Πελοποννήσου με το μεγαλύτερο νότιο
λιμάνι της χώρας.
Το 1929 οι «ΣΠΑΠ» εξαγοράζουν το τμήμα Ν. Ηρακλείου - Λαυρίου των Σιδηροδρόμων
Αττικής και αναλαμβάνουν την εκμετάλλευση της γραμμής Αθηνών - Λαυρίου μέχρι
το 1957 οπότε και καταργείται.
Το 1951 η εταιρία Σιδηροδρόμου Πύργου - Κατακώλου (ΣΠΚ) που πρωτολειτούργησε
τον Φεβρουάριο του 1883 περιέρχεται στους «ΣΠΑΠ» και το ίδιο συμβαίνει το
1953 με τους Σιδηροδρόμους Βορειοδυτικής Ελλάδος (ΣΒΔΕ) οι οποίοι συνέδεαν
το Κρυονέρι με το Αγρίνιο και πρωτολειτούργησαν τον Οκτώβριο του 1890.
Την 1η Αυγούστου 1954 εγκαινιάζεται η διακλάδωση Ισθμού - Λουτρακίου.
Το 1954 οι «ΣΠΑΠ» κρατικοποιούνται και τελικά το 1962 χάνονται οριστικά μετά
από ένωση τους με τους Σιδηρόδρομους του Ελληνικού Κράτους (ΣΕΚ) τερματίζοντας
μια ιστορική πορεία ογδόντα χρόνων στην νεότερη Ελλάδα.
Σαν επίλογο σε αυτό το σύντομο ιστορικό θα τονίσουμε δύο πράγματα. Το δίκτυο
των «ΣΠΑΠ» με μήκος πάνω από 750 χλμ. αποτελεί το μεγαλύτερο μετρικό δίκτυο
της Ευρώπης και διακρίνεται για την υποδειγματική του λειτουργία, η οποία
πολλές φόρες υπήρξε καινοτόμος για τα μεταφορικά δεδομένα της Ελλάδας αλλά
και της Ευρώπης, παρά τις συνεχείς οικονομικές δυσκολίες.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Σύλλογος Φίλων του Σιδηροδρόμου, «Οι Ελληνικοί Σιδηρόδρομοι, Η διαδρομή τους
από το 1869 έως σήμερα», Εκδόσεις Μίλητος, Αθήνα 1997
Pireus - Athens - Peloponnese Railways
(SPAP)
The following text is a short history of the legendary "Pireus - Athens - Peloponnese Railways". As its name reveals, it connects the harbor of Pireus with the capital Athens and onwards to the Peloponnese.
Construction of the network began during the time that Charilaos Trikoupis was prime minister of Hellas and he is also known as the "father" of today's railway network. The first contract was signed on the 19th April 1882 and regarded the construction and operation of the sections Pireus - Elefsis - Korinth - Patras, Korinth - Argos - Nafplion and Argos - Myloi. The gauge of the track was set at 1meter (1000mm = 3ft 3.39in). On November 8th of the same year the foundation stone for the terminal station of Pireus is set.
On the 1st of December 1882 the anonymous stock company with the name "Pireus - Athens - Peloponnese Railways" is established. On June 30th 1884 the first section of the railway, Pireus - Elefsis, is inaugurated with a grand ceremony. The other sections of the contract are gradually completed until the 10th of December 1887 and make up the first phase of the network with a length of 204km. It was at that time a very important connection, of the capital with the harbor of Patras, due to the fact that Patras was the gate for other European cities, such as Brindisi, Trieste and Marseille.
On May 1887 a second contract is signed for the construction of the railway line Patras - Pyrgos, with a length of 99km. The works on this section are finally complete on the 29th of March 1890, after many problems with the financial's of the construction companies. In August 1891 the branch lines Kavasila - Kyllini and Pyrgos - Olympia and in June 1892 the branch line Vartholomio - Loutra Kyllinis are inaugurated.
Five years earlier, in April 1887, a proposal is being made in the Parliament by Charilaos Trikoupis for the construction of the railway line Myloi - Tripolis - Kalamata with state capital. In December of the same year a act of law is passed in the Parliament, concerning this matter, and in April 1888 the contract is being signed between the state and the Belgian International Construction Company of Public Works.
In June 1889 there is the establishment of the Meridian Railway Company of Hellas (EMSE), which was better known as Myloi - Kalamata Railway, and has the obligation to complete and operate the aforementioned line.
Also in 1889 the SPAP are being awarded the construction of the Rack Railway between Diakofto and Kalavryta, with an act of law from the state. This line will have a gauge of 750mm and a length of 22,350m. This project was finally completed in 5 years, and not in 10 months as planned, on the 10th of March 1896 with three times the initial cost.
Meanwhile in February 1892 the section Myloi - Tripolis and Kalamata - Diavolitsi as well as the branch line Asprochoma - Messini are inaugurated. With the completion of the section Tripolis - Diavolitsi and the branch line Lefktron - Megalopolis the line Myloi - Kalamata is finally whole. During the time of construction many financial problems came up, which lead to the overtaking of the Myloi - Kalamata Railway by the SPAP.
The main railway network on the Peloponnese was completed with the inauguration of the section Pyrgos - Kyparissia - Zevgalatio in September 1902.
In 1904 the station "Kalamata Limin" (Kalamata harbour) is given for traffic along with all the necessary trackwork on the harbors piers. So we have the connection of Athens with most of the Peloponnese highlands and also with the most important harbor in the south of the country.
In 1929 SPAP buy from the Attica Railways the line between Neo Heraklion and Lavrio and so the connection of Athens with Lavrion. This line was eventually abandoned in 1957.
In 1951 the oldest railway line (inauguration February 1883) outside Athens, the line Pyrgos - Katakolo, is being taken over by SPAP. The same thing happens with the Northwestern Hellenic Railway Company (SVDE), which connected Krioneri and Agrinion from October 1890.
On the 1st of August 1954 the branch line between Isthmos and Loutraki is given for traffic.
In 1954 the SPAP pass from private hands to the state and eventually vanish as a name in 1962 due to the merger with the Railways of the Hellenic State (SEK), after a presence of 80 years in the history of modern Hellas.
In this small epilogue we would like to stress two things. The network of SPAP with a total length of more than 750km is the longest meter gauge railway in whole Europe. Also the operation of this network was a role model (until 1962) for other networks in Hellas but also in Europe, with many times making innovations despite its constant economic difficulties.
LITERATURE
Association of the Friends of the Railway, «Οι Ελληνικοί Σιδηρόδρομοι, Η διαδρομή τους από το 1869 έως σήμερα», Militos Publications, Athens 1997